Четврта регионална работилница - Граѓанските организации како еднакви партнери во мониторирањето на јавните финансии

Тимот на Aналитика присуствуваше на четвртата регионална работилница во рамки на Проектот - Граѓанските организации како еднакви партнери во мониторирањето на јавните финансии, која се одржа од 16-20 октомври 2017 година, во Љубљана, Словенија.

Повеќе...

Учество на првата работилница за засегнати страни на Конвенцијата на Обединетите Нации против корупција

Магдалена Лембовска учествуваше на првата работилница за засегнати страни на Конвенцијата на Обединетите Нации против корупција и механизмот за ревизија, организирана од страна на Канцеларијата на Обединетите Нации за дрога и криминал.

Повеќе...

По успехот на Првата летна школа на Енергетската заедница (ЕЗ), која се одржа во Тирана, Албанија во 2016 година, овогодинешната летна школа се одржа во Охрид, Македонија.

Повеќе...

Аналитика дел од настанот „Демократско назадување во Западниот Балкан: каква треба да биде улогата на ЕУ?“

Магдалена Лембовска, истражувач за безбедносни прашања во Аналитика, учествуваше на настанот насловен како „ Демократско назадување во Западниот Балкан: каква треба да биде улогата на ЕУ?“ кој се одржа на 30 јуни 2017 год. во Берлин, Германија. Настанот е дел од серијата настани Брифинг за Брисел и е во организација на Центарот за студии за европски политики Алфред фон Опенхајм при Германскиот совет за надворешна политика ДГАП.

Повеќе...

Интервју со Кире Наумов, заменик министер за економија

 

Дали, согласно сегашната состојба на долгот, Македонија може да се најде во ситуацијата на Грција и при тоа никој да не сноси одговорност? Постои ли можноста да имаме проблем при враќање на долгот и неизбежно склучување на аранжман со ММФ или пак ситуацијата не е толку драматична?

Претходната година, 2016-та, беше многу важна во однос на јавниот долг. Ова од причина што јавниот долг ја надмина психолошката, но и по препораките од ММФ критична граница за Република Македонија од 50% од БДП. Доколку ова прашање беше поставено пред една година, изгледите ќе беа многу понегативни одошто што се денес.

За една земја да се најде во грчката ситуација, треба да изостане довербата од пазарите на капитал дома и надвор кон креаторите на политики во земјата. Имајќи го ова во предвид, во услови на оптимизам на домашниот, но и на странскиот пазар во однос на промените во Македонија, би сакал да напоменам дека е веројатноста тоа да се случи денес е на историски минимум.

Она што следува за Република Македонија, во однос на идни обврски за подмирување кои се со поголем обем како што се доспевањата на еврообврзниците во 2020, 2021и 2023 година во вкупен износ на главница од 1.220 милиони евра, се голема одговорност и нешто што се решава долгорочно. Од тој аспект, препорачливо и разумно е Министерството за финансии уште од вчера да размислува за потенцијалните извори на финансирање за следните 5до 10 години.

Која граница на јавниот долг е истовремено граница која гарантира стабилност на јавните финансии на Македонија, имајќи ги предвид караткеристиките на македонската економија? (постојат емпириски факти кои кажуваат дека многу земји од светот банкротирале со состојба на јавен долг далеку под границата на долгот од 60% од БДП)

Ова е најчесто поставувано прашање што тешко се одговара. Стабилноста на јавните финансиие претставена преку капацитетот на владата да го сервисира акумулираниот долг во определена временска точка во иднина, почитувајќи ги концептите на ликвидност и солвентност. Со други зборови, владата треба едновремено да покажува капацитет за пристап до финансиските пазари (домашни и меѓународни) и способност да ги отплаќа своите обврски како што тие доспеваат за плаќање.

Конкретно за случајот на Република Македонија, неопходна е да се спроведе сериозна анализа пред да се може да се лицитира со бројки, иако некои емпириски истражувања за земји со карактеристики слични на македонските укажуваат дека треба да се оддржува јавниот долг на границата од 40 до 50% од БДП. Мора да се напомне дека од исклучителна важност е каде и како се користатсите финансиски средства добиени од создавање на должнички однос. Мора да се понуди сериозна одговорност и да се работи на рентабилноста на секој еден проект кој се реализира со финансиски средства од кредити или емисија на должнички хартии од вредност.

Кој е најбезболниот начин за консолидирање на јавните финансии?

Најбезболниот начин за консолидирање на јавните финансии е паралелно адресирање на приходната и расходната страна на идните буџети и тоа најмалку за 1,5 пати подолг период од периодот во кој се правеа константни дефицити, за фискалната консолидација да не биде по цена на економскиот раст.

Ова во суштина значи дека приходната страна на буџетот треба да се оддржува и во апсолутни бројки да расте, но строго водена од растот на економијата, односно растот на приватниот сектор. Од друга страна, за да се овозможи раст на приватниот сектор треба да се подобри транспарентноста на трошењето, да се иницира поголема трошковна ефикасност, да се подобри ефикасноста на капиталните инвестиции, но и да се оддржува рамнотежа помеѓу рационална политика на тековни трошоци и зголемување на капиталните издатоци. Во услови на потреба од фискална консолидација со најмали можни ефекти врз економскиот раст, неопходно е да се оддржи развојната компонента на солидно ниво. Ова би значело дека државата треба да прави капитални расходи од кои може да се очекува принос не само на долг рок.

Во оваа смисла, задолжувањето е оправдано во случаи кога средствата се користат за капитални издатоци чиј принос го надминува трошокот на финансирање и истите се во најмала рака рентабилни.

Каква политика и е потребна на Македонија во моментов за да може економијата да расте?

Во моментов на Македонија и е потребна домаќинска фискална политика и стабилност. Домаќинската фискална политика во суштина значи рационализирање на непродуктивните расходи и насочување на буџетски средства кон поддршка на приватниот сектор. Стабилноста значи предвидливо окружување за стопанствениците во правна, макроекономска, меѓународна и даночна смисла на зборот.

Ова се можеби предусловите за понатамошно заживување на приватниот сектор чие заживување се очекува директно да се одрази врз економскиот раст на земјата, но едновремено да ја подобри и приходната страна на јавните финансии.


Разговарале:

Тамара Мијовиќ Спасова

Бојана Мијовиќ Христовска


Интервјуто е направено за потребите на анализата за праведно оданочување во рамки на проектот „Граѓанските организации како еднаков партнер во мониторирање на јавните финансии“. Овој проект заеднички се изведува во седум земји од регионот и тоа: Аналитика (Македонија), Фрактал (Србија), За Земјата (Бугарија), ЦИЕ (Босна и Херцеговина), МАНС (Црна Гора), ЦЕКОР (Србија), БИРН (Косово), Ена Банда (Словенија), Фокус (Словенија) и координаторот Крилја на надежта (Босна и Херцеговина). Тој е финансиран од Програмата на ЕУ за граѓанско општество и Програмата за медиуми 2014-2015.

Интервју со Петар Гошев, поранешен гувернер на Народната банка на Република Македонија и поранешен министер за финансии

 

Дали и зошто, според Вас, е потребна даночна реформа во Македонија? Дали рамниот данок ги даде очекуваните ефекти?

Апсолутно! Дека е потребна даночна реформа знаат и оние кои го воведоа постојниот даночен систем. Но, не можеме да очекуваме од нив доблест тоа јавно и да го кажат. Аргументите за реформа „врескаат“ од сите страни. Ќе потсетам на некои од нив. Имено, само мал број земји имплементираат даночен систем со т.н. ’рамни даноци’. Во овој период и тоа малцинство станува уште помало.

Да беше, таквиот систем, добар, ќе сведочевме обратна ситуација - мнозинството ќе го применуваше. Даночен систем базиран на концептот „рамен данок“ е идеологија на 1% - најбогати луѓе во светот иако и меѓу нив има некои што ја признаваат неговата апсурдност. Денешните навредливи разлики во богатството меѓу луѓето во голема мерка се последица на системот наречен „рамни даноци’ зашто, неговите крајни ефекти, изразени математички, не потврдуваат дека сиромашните и богатите плаќаат исто за својата цивилизација, што е срамно, туку дека сиромашните плаќаат со повисоки стапки од богатите, што е уште посрамно. Де факто, системот ’рамни даноци’ не е ниту пропорционален, како што некои тврдат, туку регресивен.

Од воведувањето на системот ’рамни даноци’ во Македонија (2007), доходовната нееднаквост во нашето општество драматично се зголеми. Во 2006 година 6 проценти од доходот завршиле во рацете на 1-процент граѓани, додека во 2010, двојно повеќе, 12 проценти. Поинаку кажано, две третини од вкупниот економски раст завршил во рацете на 1-процент жители, а само една третина кај останатите 99 проценти. Таквото учество е едно од највисоките во Европа. Во периодот 2010-2014 економскиот раст главно беше под влијание на растот во градежништвото, од познати причини, и на индустријата, под влијание на “технолошко-индустриските развојни зони“. Распределбата на доходот во наведениве дејности (како резултат и на даночниот систем за кој говориме) меѓу капиталот и трудот била следнава: во градежништвото средствата кои завршиле кај работниците се зголемиле за 25 проценти, додека кај сопствениците на капитал за 90 проценти.

Во индустријата средствата на првите (работниците) се зголемиле за 10 проценти, кај вторите (сопствениците на капиталот) за 100 проценти. (Пресметките се на Б. Јовановиќ). И од овие причини доходовниот коефициент - ’Гини’, во Македонија се искачи на над 40, „загрозувајќи“ го истиот индекс кај земјите со најголема социјална нееднаквост од Латинска Америка и Африка. И сега, не треба да објаснуваме како големата нееднаквост влијае на кохезијата на едно општество, на системот на претставничка демократија итн. Според тоа, системот ’рамни даноци’ не ги даде очекуваните резултати, како што ветуваа неговите “инженери“: не го поттикна економскиот раст - износот на помалку собрани приходи од намалените стапки не беше надоместен преку истиот - па затоа остави голема дупка во буџетот која беше пополнувана и маскирана со дуплирање на јавниот долг; не ја подобри значително даночната продуктивност (Македонија има пониска даночна продуктивност од земјите во Југо-западна Европа); драматично го помогна растот на навредливата нееднаквост во земјата; стапката на сиромаштија остана на екстремно високо ниво.

Значи, дилеми не смее да има - побрзо напуштање, и тоа радикално, на постојниот даночен систем.

Сепак, за намалување на доходовната нееднаквост и сиромаштијата во Македонија, освен даночна реформа потребни се и реформи во досегашната политика на социјални трансфери, зарем не? Мерките како субвенционирање на земјоделците се популистички мерки кои не даваат ефекти. Според вас какви мерки треба да се употребат?

Точно, сиромаштијата мора да биде „нападната“ и со адекватни мерки на социјалната политика. Меѓутоа, за да воведете поиздашна социјална политика, прво мора да соберете доволно приходи во буџетот на државата. Таквите приходи не можете да ги обезбедите ако не зафатите повеќе од богатите во општеството кои го поседуваат лавовскиот дел од националниот доход и националното богатство. Малку има простор за подобрување на социјалната политика, во споредба со сегашната кога изворните приходи на буџетот од даноци и придонеси се помалку од 30 проценти од БДП (еден од најниските проценти во Европа и во споредба со земјите од потесното опкружување на државата) и кога тековните расходи на буџетот на Република Македонија, во кои доминантна ставка се социјалните трансфери, изнесуваат традиционално околу 90 проценти од буџетот. Оваа загатка не може да се реши само со подобрувања во постојната структура на страната на расходите на буџетот.

Треба да се зголемат приходите преку зголемувањето на т.н даночна продуктивност (Извештајот на Светска банка од 2016 зборува дека Македонија само со достигнување на даночната продуктивност на земјите од ЈИ-6 би собирала најмалку над 200 милиони евра повеќе секоја година) и треба да се зголемат зафаќањата од богатите преку прогресивни даночни стапки. На тоа треба да се „налепат“ вистински социјални политики што подразбира подршка на вистински најсиромашните слоеви население - лишена од популизам, крадење на социјалните фондови, точна социјална карта за секое семејство итн. Темата за субвенциите во земјоделието е посебно сериозна. Овде нема простор за поголема елаборација. Индикативно е што ова прашање го спомнувате во рамките на прашањето за социјалната политика.

Можеби намерно, можеби ненамерно, со тоа стрелавте во вистинската цел: сите мерки кон земјоделието мора да бидат од доменот на развојните политики, а не од доменот на социјалните политики, односно од доменот на политиките за заштита на животниот стандард. Социјалните политики треба да го заштитат поединецот, односно семејството од недостоен живот, развојните политики треба да го поттикнат развојот на економијата во целина и конкретно некои дејности.

Ако во период од седум-осум години велите дека сте исплатиле над една милијарда субвенции за „развој“ на земјоделието, а кај повеќето сувбенционирани производи немате зголемување на производството, имате дури и намалување, тогаш таквите пари добиле функција на социјална помош, или на нешто друго, но никако немале функција на развој на дејноста. Значи, системот целосно потфрлил и бара темелна промена.

Што мислите, колку Македонија може да си ги дозволи политиките за привлекување на странски инвеститори? Дали треба да се промени моделот на СДИ?

Моите ставови во врска со политиката за привлекување странски инвестиции во Македонија сум ги соопштувал повеќе пати. Накусо, да повторам нешто од тоа. Избраниот модел на привлекување странски инвестиции е еклатантен пример за економски неоколонијализам - бездушна експлоатација на човечките и материјални ресурси на земјата.

Таквиот систем нема да ја развие земјата, туку е помагало за нејзино пустошење. Тоа е систем на потпишување договори за доброволно ропство под влијание на истите идеолози кои наметнуваат концепти на “рамен данок“, на идеолозите кои работат во полза на оние 1-процент богати во светот, концепти кои ја произведоа последната финансиска криза во светот и реките мигрантски движења. Овој концепт е евидентно дискриминирачки - едни услови за домашните, други за странските инвеститори, со што е истовемено и еклатантно противуставен. Повеќе аналитички центри ги анализираа ефектите на ова „најголема“ економско-политичка инвестиција на предходната власт. Речиси сите покажаа дека користите се под нивото на трошоците.

Сите податоци покажуваат дека, освен БиХ, сите земји во соседството во изминатите десетина години оствариле поголем прилив на странски инвестиции (како процент од БДП) во споредба со Македонија, без да им ги обезбедуваат даночните ослободувања од нашиот вид, директните инфраструктурни вложувања и тајните средства во форма на „државна помош“. Вистинско лудило е, вистинска манифестација на ропски менталитет е и вистинско самодеградирање е да вложите повеќе пари за нивно доаѓање во земјата од исплатената плата за малиот број вработени.

Една од причините за слабата приходна страна на буџетот на РМ лежи и во досегашниот концепт на привлекување странски инвестиции. Значи, потребна е темелна промена. Новата влада најави некои промени, да почекаме да видиме какви ќе бидат тие - козметички или радикални, за богатиот еден процент жители или и за останатите 99 проценти.

Каква политика и е потребна на Македонија за да се обезбеди долгорочен економски развој? Дали ја научивме лекцијата од изминатите 11 години како не треба да се води економска политика?

Прашањето е преамбициозно за ваков вид разговор. Сепак најкусо да кажам, без да влегувам посериозно во оваа морска тема. Во изминатите 26 години од осамостојувањето, Македонија оствари годишна просечна стапка на реален раст на БДП од околу 1,3 проценти. Ептен малку. Дел од причините се не-малиот број екстерни шокови во целиот овој период, дел од нив се внатрешните шокови што самите си ги предизвикувавме. Првата претпоставка за економски раст е обезбедување долгорочна политичка и безбедносна стабилност.

Тоа Македонија го немаше на задоволителен начин во изминатите 26-27 години. Имено, нема добра економија во услови на постојани закани од политичко-безбедносна природа, со постојана присутност на помисла дека државниот ентитет во кој живеете или намеравате да инвестирате е под прашање на опстанок (постојано одржувано како тема и од надворешни и од внатрешни субјекти). Елиминирањето на овој голем хендикеп (доколку не се во прашање несовладливи геостратешки политички игри - а такви, за среќа немавме) се врши преку изградба на здрави професионални институции, низ процес на позитивна кадровска селекција и доследно почитување на владеењето на правото (поддржано како систем на раздавање на правда и правичност и доживеани како такви од најголемиот број членови на општеството). Тоа е можно, пак, ако како општество негувате соодветен прогресивен систем на вредности - со култура за чесна работа и еднакви права за сите членови на заедницата.

Значи, ни требаат здрави државни институции во служба на граѓаните, а не народ ставен во служба на узурпатори на власта. Ни треба политики со долгорочна цел, не дневни манипулации и промени кои секоја економска калкулација на дневна основа ја прават бесмислена. Ни требаат перманентно високи вложувања во квалитетно образование, особено во свет на перманенти неизвесности и буен техничко технолошки развиток. За жал и тоа го нема(в)ме. Дури потоа доаѓаат финесите на мерките на економската политика, со нивното поголемо или помало влијание врз растот. Од погорните одговори се гледа дека преферирам економски ситем кој одржува прифатливо ниво на економска нееднаквост, зашто претераната ниту е основа за политчка стабилност, ниту е основа што мотивира повисока продуктивност на општеството.


Разговарале:
Бојана Мијовиќ Христовска
Тамара Мијовиќ Спасова


Интервјуто е направено за потребите на анализата за праведно оданочување во рамки на проектот „Граѓанските организации како еднаков партнер во мониторирање на јавните финансии“. Овој проект заеднички се изведува во седум земји од регионот и тоа: Аналитика (Македонија), Фрактал (Србија), За Земјата (Бугарија), ЦИЕ (Босна и Херцеговина), МАНС (Црна Гора), ЦЕКОР (Србија), БИРН (Косово), Ена Банда (Словенија), Фокус (Словенија) и координаторот Крилја на надежта (Босна и Херцеговина). Тој е финансиран од Програмата на ЕУ за граѓанско општество и Програмата за медиуми 2014-2015.

Семинар за вмрежување и застапување за алумни на Програмата ТРАИН

Магдалена Лембовска учествуваше на „Семинар за вмрежување и застапување“ за алумни на програмата ТРАИН - Унапредување на дијалогот за политики.

Повеќе...

На 11 и 12 јули се одржа Форумот на граѓанското општество во Трст, Италија, кој е поврзан со четвртиот меѓувладин Самит на земјите од Западен Балкан и ЕУ и ги собра претставниците на граѓанските организации со цел да се обезбеди платформа за нивното влијание врз т.н.Берлински процес.

Повеќе...

Следете не

FacebookFlickrTwitterYoutube

Најнови твитови